İsrail'de, Gazze Şeridi'ndeki saldırıların, Lübnan'ın güneyindeki işgal ve ABD ile birlikte İran'a karşı başlatılan savaşın ardından ilk kez genel seçim yapılıyor. Seçimle, İsrail Meclisinin 26. döneminde görev yapacak milletvekilleri belirlenecek.

Seçimin teknik ayrıntıları

İsrail Merkez Seçim Komitesi verilerine göre, oy kullanma hakkına sahip 7,3 milyon seçmenin büyük bölümünün ülke genelinde kurulacak 12 bin 18 seçim istasyonundaki 18 bin sandıkta oy kullanması bekleniyor.

Komite, seçim için 100 bin personel görevlendirdiğini ve güvenliği sağlamak amacıyla seçim istasyonlarına 15 bin kamera yerleştirildiğini açıkladı. Seçim için 690 milyon şekel (yaklaşık 220 milyon dolar) bütçe ayrıldı.

Oy verme işlemi yarın yerel saatle 07.00'de başlayıp 22.00'de sona erecek. Sandıkların kapanmasının ardından da yoğunluk nedeniyle seçim merkezlerinde bekleyen her seçmen oy kullanabilecek.

İsrail'de ülkenin tamamı tek seçim bölgesi kabul edilen nispi temsil sistemi uygulanıyor. Seçmenler adaylara değil, siyasi partilere oy veriyor. Toplam 37 parti ve liste, yüzde 3,25'lik seçim barajını aşarak 120 sandalyeli Meclise dört yıllığına milletvekili göndermek için yarışıyor. Barajı aşamayan partilerin oyları hesaba katılmayacak.

Kimler oy kullanabiliyor?

İsraillilerin yanı sıra, sayıları yaklaşık 1,2 milyona ulaşan ve toplam nüfusun yaklaşık yüzde 21'ini oluşturan, İsrail vatandaşlığına sahip Filistinliler seçimlere katılma hakkına sahip.

Öte yandan, işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te yaşayan 750 binin üzerinde İsrailli de oy kullanacak.

Buna karşın, işgal altındaki Doğu Kudüs, Batı Şeria ve abluka altındaki Gazze Şeridi'nde yaşayan yaklaşık 6 milyon Filistinli, İsrail hükümetinin politikalarından doğrudan etkilenmesine rağmen İsrail vatandaşı değil ve bu seçimde oy kullanamayacak.

İsrail yasalarına göre yurt dışında yaşayan çoğu İsrail vatandaşı da oy kullanamıyor. Yurt dışında seçmen olanlar, ancak İsrail'e gelerek sandığa gidebiliyor. Yurt dışındaki İsrailli diplomatlar ve devlet temsilcileri bu yasağa tabi tutulmuyor.

İsrail ordusunun işgal altında tuttuğu Suriye, Lübnan ve Filistin toprakları dahil toplam 850 merkezde askerlerin ve komutanların oy kullanma işlemleri 20 Ekim'de başlamıştı.

Partiler ve koalisyon tablosu

Kamuoyu yoklamaları, seçimin Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki aşırı sağcı koalisyon ile Siyonist muhalefet bloku arasında geçeceğine işaret ediyor. Yoklamalara göre hiçbir bloğun 120 sandalyeli Mecliste tek başına çoğunluk elde edemeyeceği öngörülüyor.

İsrail tarihinin en uzun süre görev yapan başbakanı olan ve kesintilerle 19 yıldır görevde bulunan Netanyahu, yolsuzluk suçlamalarıyla yargılandığı bir dönemde yeniden başbakanlık koltuğuna oturmak istiyor.

Netanyahu liderliğindeki blokta, Maliye Bakanı Bezalel Smotrich'in aşırı sağcı Dini Siyonizm Partisi, Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'in aşırı sağcı Yahudi Gücü Partisi, Aryeh Deri liderliğindeki Ultra-Ortodoks (Haredi) Şas Partisi, Yitzhak Goldknopf liderliğindeki Ultra-Ortodoks Birleşik Tevrat Yahudiliği Partisi ve Ofer Winter liderliğindeki İsrail Halkı Partisi yer alıyor.

Eski Genelkurmay Başkanı ve Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot ise anketlerde, Siyonist muhalefet bloku içinde Netanyahu'ya karşı en muhtemel başbakan adayı olarak öne çıkıyor. Anketler, Yashar Partisi'nin birinci parti olacağını ve Eisenkot'un başbakanlık için seçmenler arasında en çok tercih edilen isim olduğunu gösteriyor.

Muhalefet bloğunda, eski başbakanlar Naftali Bennett ve Yair Lapid liderliğindeki Beyahad (Birlikte) Partisi, Avigdor Liberman'ın İsrail Evimiz Partisi ve Yair Golan liderliğindeki Demokratlar Partisi yer alıyor.

Genelkurmay Başkanlığı ve Savunma Bakanlığı görevlerinde bulunmuş Benny Gantz ise liderliğini yaptığı Mavi-Beyaz (Kahol-Lavan) Partisi'ni seçimden çekti.

Ultra-Ortodoks Yahudileri temsil eden Ahi Partisi ise Netanyahu'nun Haham Yosef David Abargel'e (parti lideri) bakan yardımcılığı ve Tevrat okulunda okuyan Haredilerin askere alınmaması sözü vermesinin ardından seçime katılmama kararı aldı.

Arap partilerin rolü

Seçmenlerin yaklaşık yüzde 20'si olarak sayılan İsrail vatandaşı Filistinliler, Ortak Liste ve Birleşik Arap Listesi (Raam Partisi) tarafından temsil ediliyor. Hadaş, Taal ve Beled partilerinin bir araya gelmesiyle oluşan Ortak Liste'nin liderliğini Yusuf Cabirin üstleniyor.

Beled lideri Sami Ebu Şehade ise İsrail Yüksek Mahkemesi'nin kendisi hakkındaki seçim yasağı kararını görüşmesinden hemen önce seçim yarışından çekilmek zorunda kaldı.

Mansur Abbas liderliğindeki Raam Partisi, Mart 2021 seçimlerinin ardından koalisyon pazarlıklarındaki kilit konumuyla hatırlanıyor. Bennett-Lapid Değişim Hükümeti'ni 4 milletvekiliyle destekleyerek kurulmasını sağlayan Raam, ülke tarihinde bir koalisyona dahil olan ilk Arap partisi olmuştu.

Yarınki seçim sonuçlarının Raam ve Ortak Liste'yi benzer şekilde kilit bir konuma yerleştirmesi bekleniyor. Arap partileri, aşırı sağcı ve ırkçı figürlerin kilit roller üstlendiği Netanyahu hükümetini devirmek için çalışacaklarını vurgulayarak hükümete katılma seçeneğini açık bıraktı. Buna karşın Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloku, Arap partilerle hükümet pazarlığı yapmayacağını belirtiyor. Analizlere göre bu tutumun arkasında, Netanyahu'nun seçim kampanyasında muhalefetin Arap partilerle iş birliği yapacağı yönündeki suçlamalara sık sık başvurması etkili oluyor.

Sandıktan sonra ne olacak?

Sandıkların kapanmasıyla birlikte gözler, Meclise girmeye hak kazanan partilerin koalisyon senaryolarına ve pazarlıklarına çevrilecek. Barajı aşan partilerin oy oranlarına göre sandalye dağılımı netleştikten sonra resmi süreç başlayacak.

Resmi sonuçların açıklanmasının ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, Meclise giren tüm parti temsilcileriyle görüşerek başbakan adayı önerilerini toplayacak. Cumhurbaşkanı, hükümeti kurma görevini en çok oyu alan partiye vermek zorunda olmamakla birlikte, 61 milletvekilinin desteğini alma ihtimali en yüksek lideri görevlendirecek.

Görevlendirilen isim, sert geçmesi beklenen koalisyon pazarlıkları için 28 günlük süreye sahip olacak ve ihtiyaç halinde bu süreye 14 gün daha eklenebilecek. Bu isim hükümeti kuramazsa, Cumhurbaşkanı yeniden istişare yaparak Meclis içinde başka bir isme görev verebilecek. Bu ismin de 28 gün içinde koalisyon kurması gerekecek.

Hükümet hâlâ kurulamazsa, Meclis içinden bir kişinin 61 milletvekilinin imzasını toplaması için 21 günlük süre başlayacak. Bu kişi imzaları sağlarsa iki hafta içinde hükümeti kurmakla yükümlü olacak. Sağlayamazsa Meclis lağvedilecek ve ülke 3 ay içinde yeniden seçime gidecek.

Bu senaryoların hepsinde mevcut Başbakan geçici olarak görevine devam ediyor. Netanyahu, seçimi kazanamasa da muhalefetin hükümeti kurmakta başarısız olması halinde azami 6 ay daha geçici başbakanlık görevinde kalabilecek.

Bugüne kadar hiçbir partinin tek başına çoğunluk sağlayamadığı İsrail'de koalisyon protokollerinin tamamlanması kritik önem taşıyor. Tarafların uzlaşması durumunda kurulan kabine, Meclisten güvenoyu alarak resmen göreve başlayacak. Koalisyon pazarlıklarının sonuçsuz kalması durumunda ise ülke yeniden erken seçime gidecek.